Neyzen Tevfik’in Anısına Saygılarımla…
Alem mi ne der, ne derse
boştur,
Allah, şu
tabiatım ne hoştur…Neyzen Tevfik
Neden Neyzen Tevfik yazısı?
Önce, çok iyi bir neyzen
olduğu için…
Kendisini az tanıyan
kimseler tarafından alkolik, ruh hastası, derbeder gibi tanımlamalarla anıldığı
halde, aslında büyük bir mizah ustası ve felsefe yönü oldukça kuvvetli bir
düşünür olduğu için…
Toplum kurallarını hiçe
sayar gözükürken bile, toplumun kendi koyduğu yanlış kurallar ile eğlendiği,
toplumda oluşup yozlaşmaya yüz tutmuş sözde değer yargılarının ne denli boş
olduğunu anlatmaya çalıştığı için…
Yaşadığı dönemde
toplumda ve çevresindeki olaylara gösterdiği korkusuz tepkiyi, oldukça
ustalıklı bir şekilde yergilerinde, dizelerinde ve sayısız nüktede keskin zekâsıyla
yansıttığı için…
Kısacası, Ney’i,
Mey’i (İçkisi) ve Heyhey’i (Gelip giden zararsız deliliği) ile tarihe damgasını hoş bir şekilde
vurmuş haksızlıklara duyarlı, içi dışı bir, samimi, dürüst, orijinal bir adam
olduğu için…
Özel bir neden daha: Yılın aynı günü doğduğumuz için…
Özel bir neden daha: Yılın aynı günü doğduğumuz için…
BLOG NOTU: 24 Mart 2013 tarihi, Neyzen Tevfik’in doğumunun 134’ncü
yıl dönümüdür.
Sanal ortamda Neyzen Tevfik’e atfedilen, sonradan uydurulmuş
özellikle mısralar ve anekdotlar da yer almaktadır. Bu nedenle, internet dışında, özellikle basılı bazı kaynaklardan yararlanılarak yazılan bu yazının sonunda, yararlanılan kaynakça yer almaktadır.
Neyzen Tevfik, 24
Mart 1879’da Bodrum’da (Muğla) doğdu. Asıl adı Mehmet Tevfik Kolaylı’dır.
Kolaylı soyadını Soyadı Kanunu çıkınca almıştır. Babasının aile kökeni
Samsun’un Kolaylıoğulları sülalesinden gelir. Annesi, Bolu’nun Müstakimler
nahiyesinden Abdurrahman kızı Emine Hanım, babası Samsun-Bafra’dan olan ve
Bodrum’da Rüştiye Başmuallimi olan Hafız Hasan Fehmi Efendi’dir. Çocukluğu,
kendi deyişiyle hayatının en güzel dönemidir. Kişilik yapısı olarak oldukça meraklı
bir yapısı olduğu çocukluğunda belli olmuştur. Öyle ki, kendisine alınan çeşit
çeşit oyuncağı merak duygusu ile açmış, bozmuş, kırmış ve yeniden yapmaya
çalışmıştır. Biraz büyüyünce içinde doğa ve deniz sevgisi uyanmaya başlamış. O
dönemde bindiği ve kullandığı kayık ile kaptan olma hayalleri kurmuştur.
Çocukluğundaki iki olay, Neyzen Tevfik’i
çok etkilemiş ve yaşadığı bu olaylarla bir anlamda hayatı yön kazanmıştır. İki
olay da 1886 yılında yani 7 yaşlarında iken meydana gelmiştir. Neyzen, babasıyla
bir yürüyüş esnasında Tepecik Kahvesi’ne geldikleri sırada yüzleri kendi deyişiyle aşk-ı
Hüda’dan parlamış iki gezgin derviş görür. Adamlardan biri torbasından ney
çıkartıp üflemeye başlar. Adeta insanı mest edip kendinden geçiren bu neyden ve
çıkardığı seslerden çok etkilenen küçük Tevfik, babasından böyle bir ney ister,
fakat babası buna itiraz edince çardaktan bir kamış koparıp kaval haline
getirir ve çalmaya başlar. Bu olay, ney ile tanışmasına ve kendi adını veren
neyzenliği öğrenmesine vesile olur. Yine aynı yıl, Muğlalı Kel Mülazım Hüseyin
Ağa müfrezesinin şehir çarşısında ibret olsun diye halka gösterdikleri
isyancıların kesik başlarını görmesi, küçük Tevfik’de onarılmaz yaralar
açmıştır. 1946 yılında bir gazeteye verdiği röportajda Neyzen Tevfik, yıllar boyu
peşini bırakmayan sara nöbetlerinin başlangıcını bu olaya dayandırmaktadır.
1886 -1887 yıllarında gezginci şairlerden
Tahir ile Zühre, Leyla ile Mecnun gibi aşk şiirleri dinledikten sonra şiire de
merak salmaya başladı. 1892 yılında babasının Urla’ya atanmasından sonra 13
yaşına kadar yaşadığı Bodrum’dan ailesi ile birlikte ayrılır. Fakat, burada
eski yaşayış tarzını ve çevresini bulamayan küçük Tevfik sıkıntıya girer. 1893
yılında bir berber dükkanında ney çalan Berber Kazım Ağa’nın çaldığı neyden
etkilenir, tıpkı 7 yaşında iken gezgin dervişlerin üflediği neyi dinlerken
olduğu gibi. Bu kez, bir ney edinir ve Kazım Ağa’dan ney dersleri almaya
başlar. Aynı dönemlerde ilk sara (epilepsi) nöbetini geçirir. Bu nöbetler
tekrarlamaya başlayınca ailesi endişelenir ve bunun ney üflemekten olduğunu
zannederek ney ile ilişkisini kesmek için ney çalışmalarını kendisine yasaklar.
Nöbetler tekrarlar, doktorlar, hocalar, türbeler bu duruma çare olamaz. Ailesi
sonunda kendisini İstanbul’a götürür, aynı şekilde şifa arama çalışmalarına
devam ederler. Sonunda Mösyö Pepo isimli bir doktor hastalığı kontrol altına
alır ve “Çocuğu kendi haline bırakın, hoşlandığı şeyleri yapmasına izin verin”
tavsiyesinde bulunur.
Tekrar Urla’ya dönülür. Babası son bir
ümitle 1894 yılında Tevfik’i İzmir İdadisi’ne (Lise) verir. Fakat disiplinli
hayata gelemeyen Tevfik’de sara nöbetleri tekrar başlar. Bir ay sonra okuldan
alınmak zorunda kalınır. İzmir’de kalmaya devam eden Tevfik, aynı yıl yani
henüz 15 yaşında iken Mevlevihane’de bulunan Cemal Bey’den ney dersi almak için
kendini Mevlevihaneye kabul ettirir. Daha
sonra buraya gelip giden birçok aydın kimse ile tanışır ve Arapça, Farsça
dersleri almaya başlar. Bir de yemekli toplantılar ve tanışmalar sırasında
içkiye olan düşkünlüğü oluşmaya başlar. 1898 yılında 19 yaşında iken İstanbul’a medrese
öğrenimi görmek için geri döner. Fatih Fethiyye Medresesi’ne girip Doğu İlim ve
eserlerini okur; Muhyiddin Arabi ile Farabi, Molla Cami ve İmam Gazali’yi tanıyıp
yazdıkları eserlerini inceler. Bu sırada da Galata ve Yenikapı Mevlevihanelerine
gidip ney çalmaya devam eder. Bu dönemlerde Mehmet Akif Ersoy ile tanıştırılır.
Kendisine yıllar boyu ağabeylik-dostluk edecek olan Mehmet Akif sayesinde
Arapça ve Farsçasını geliştirip Fransızca öğrenmeye başlar. Tevfik Fikret,
Halit Ziya Uşaklıgil, Halide Edip (Anıvar) gibi önemli edebiyatçılarla tanışır.
Medreseye gittiği
halde medresenin kıyafeti olan cübbe ve şalvarı giymedi, setre pantolonu
giymeye devam etti. Bunun yanı sıra medresenin disiplinini bozduğu ileri
sürülerek hakkında olumsuz konuşulmaya başlandı. O da kaldığı medrese binasından
ayrılıp, fakat derslere
